LABORATORIUM TRADYCJI 2014

Laboratorium Tradycji 2014. Warsztaty dziedzictwa kulturowego

TRADYCJA BIZANTYJSKA

7 – 15 sierpnia 2014

Wichrowe wzgórze – Cegielnia Art, Nowe Kawkowo, Ośrodek Teatralny Węgajty

LETNIA PRACOWNIA IKONY NA WICHROWYM WZGÓRZU W NOWYM KAWKOWIE

POŚWIĘCENIE IKON W KOŚCIELE W NOWYM KAWKOWIE

PRACOWNIA ŚPIEWU W TEATRZE W WĘGAJTACH

WARSZTATY W SALI TEATRU W WĘGAJTACH

POBIERZ FOLDER PDF BIZAN 2014_folder

 BIZAN 2014_folder-1

Pracownia ikony

Na ziemiach Rzeczpospolitej doszło do spotkania dwóch tradycji zachodniej, łacińskiej i wschodniej, bizantyjskiej. Mimo iż Polska przyjęła chrzest w X wieku z zachodu, pozostawała pod wpływami Rzymu i Konstantynopola. Więzi budowane były dzięki małżeństwom zawieranym przez rodziny władców polskich i książąt litewskich i ruskich. W sztuce sakralnej, zarówno katolickiej jak i cerkiewnej-ortodoksyjnej wpływy te przenikały się przez wieki. Świadczy o tym miedzy innymi kult cudownych ikon, z najbardziej znaną Matką Boską Częstochowską czy Matką Bożą Bielską, jak również zabytki kościoła katolickiego – kaplica Świętokrzyska na Wawelu w Krakowie czy kaplica Św. Trójcy na zamku w Lublinie.

Ciekawym rejonem pod względem sztuki cerkiewnej jest południowo – wschodnia część Polski, tereny graniczące z Ukrainą, gdzie już od XIV wieku rozwijało się drewniane budownictwo sakralne. Beskidy i podgórze Bieszczad zamieszkane były przez górali, Łemków i Bojków – ukraińskie grupy etniczne. Obecnie istnieje tam jeszcze wiele drewnianych zabytkowych cerkwi z XVI i XVII wieku, z przykładami starej polichromii i ikonami z tzw. karpackiej szkoły, zwanej często łemkowska – szkoły lokalnych mistrzów ikonopisania.

W swej twórczości Grupa Agathos odwołuje się do tradycji pierwszych wieków chrześcijaństwa oraz nawiązuje do ikon obecnych na terenach Rzeczypospolitej. W czasie zajęć prowadzonych w Pracowni ikony będzie można zmierzyć się z tradycyjną techniką powstawania ikony. Każdy z uczestników otrzyma szpongowaną deskę lipową zagruntowaną według tradycyjnej receptury. Pod okiem osób z Grupy Agathos oraz – gościnnie – Grzegorza Prokopiuka, ikonografa i teologa z Supraśla, każdy wykona szkic, a następnie napisze ikonę. Pracować będziemy nad ikoną Pantokratora, Matki Bożej Znaku i ikonami Archaniołów. Do malowania użyjemy takiej farby, jaką stosowano jeszcze w Bizancjum – tempery jajecznej. Będziemy rozmawiać o roli kanonu i bogatej symbolice ikony. Wieczorami zaplanowaliśmy czas na kontemplację sztuki bizantyjskiej, w którą wprowadzą nas wykłady i prezentacje.

Prowadzenie:

Grupa Agathos (od gr. agathos – dobry) powstała w 2003 r. Nazwa jest odwołaniem do greckiej tradycji ikonopisania, do okresu, gdy chrześcijaństwo, jeszcze niepodzielone, wypracowało zasady sztuki sakralnej. Grupę stanowią katolicy zafascynowani pięknem i duchową głębią ikony, stanowiącej formę sztuki i drogę modlitwy, przekonani o jej wartości tak dla Kościoła wschodniego jak i zachodniego. Grupa Agathos pragnie przybliżać ikonę innym; oprócz tworzenia ikon organizuje wystawy ikonograficzne, prowadzi wykłady, prezentacje i warsztaty ikonopisania głównie w Warszawie i na Warmii.

Członkowie grupy kształcili się pod kierunkiem o. Zygfryda Kota SJ w Pracowni Św. Łukasza w Krakowie oraz Mateusza Środonia ze Studium Chrześcijańskiego Wschodu z klasztoru ojców Dominikanów na Służewie w Warszawie. Odbywali praktyki ikonograficzne pod opieką ojca Leontija Tofiluka w Studium Ikonopisania w Bielsku Podlaskim, siostry Kassiani w pracowni ikony klasztoru Evangelismos na greckiej wyspie Patmos oraz matki Eleftheri, w Atelier Św. Ireny klasztoru Varatec, w rumuńskiej Mołdawii.

Warsztaty prowadzą: Katarzyna Barszcz, Bartosz Bremer, Małgorzata Dżygadło-Niklaus oraz

Ewa Grześkiewicz z Pracowni ikonograficznej Grupa Agathos.

Pracownia śpiewu liturgicznego – chorał bizantyjski i gregoriański

W tym roku – jako kontynuacja poszukiwań Scholi Węgajty – w ramach warsztatu przygotujemy chorał gregoriański do Mszy Św. na uroczystość Wniebowzięcie NMP oraz śpiewy bizantyjskie (maryjne) do obrzędu poświęcenia ikon według wschodniego formularza, który celebrowany będzie na zakończenie sesji – po nabożeństwie (15 sierpnia) w kościele parafialnym w Nowym Kawkowie.

Wieczorem w sobotę 9 sierpnia w sali Ośrodka Teatru Węgajty zapraszamy do modlitwy wg. Akatystu ku czci Bogarodzicy z polskim tekstem autorstwa ks. Józefa Romana Maja.

Melodie i utwory zaczerpnięte będą bezpośrednio z tradycji grecko – bizantyjskiej ale wykonane, adaptowane i ułożone do języka polskiego (Akatyst) przez Marcina Abijskiego. Dodawać będziemy również przykłady śpiewów starocerkiewno-słowiańskich z Irmologionu Supraskiego, nad którymi pracowaliśmy w latach poprzednich i jeden utwór w oryginalnym języku greckim.

Ksiądz Prałat Józef Roman Maj, proboszcz kościoła św. Katarzyny na Służewie w Warszawie, napisał z potrzeby serca nowy, ale według antycznych reguł ułożony, Akatyst maryjny. Poszukując do niego najstosowniejszej muzyki, skierował się do Supraśla, do pierwszego w Polsce wykształconego w tym kierunku w Grecji kantora bizantyjskiego Marcina Abijskiego. Ten opatrzył polski tekst Akatystu pasującą do niego tradycyjną muzyką bizantyjską.

Muzyka liturgiczna nie jest sztuką samą w sobie, sztuką dla sztuki. Ma ona do spełnienia bardzo ważne zadanie. Pomaga modlącemu się wniknąć możliwie głęboko w sens słów, względem których pełni ona rolę podrzędną. To słowa są nośnikiem konkretnych treści, którym odpowiednia oprawa muzyczna pozwala zacząć przeobrażać wnętrze modlącego się.

Muzyka bizantyjska, będąc od początku kontynuacją sztuki muzycznej pierwszych chrześcijan, wierna była tej koncepcji. Bizantyjscy „melodosi” pierwszego chrześcijańskiego tysiąclecia tworzyli muzykę do pisanych przez siebie hymnów, powodując, że stawała się ona nieodłączną ich częścią. Kolejne pokolenia hymnografów starały się tworzyć hymny równe rytmicznie pierwowzorom, dzięki czemu dawne melodie były wciąż żywe i dotrwały do naszych czasów.

Wielowiekowa tradycja i uduchowienie owych melodii podczas tysięcy całonocnych czuwań, podczas których rozbrzmiewały, spowodowały, że wywierają one na współczesnym słuchaczu ogromne wrażenie nawet wtedy, kiedy nie rozumie on słów hymnów. Owe melodie, do dziś stanowiące oprawę muzyczną liturgii bizantyjskiej, stały się bardzo uniwersalne, idealnie oddając głębie modlitewnych treści we wszystkich ich przejawach: błagalnym, dziękczynnym, doksologicznym czy tez dydaktycznym.

Latem roku 2009, dzięki Marcinowi Szczycińskiemu, dane mi było zapoznać się z księdzem prałatem Józefem Majem, autorem słów „Akatystu do Przenajświętszej Bogarodzicy”. Jego wielka wiara we wstawiennictwo Matki Bożej oraz miłość i zaangażowanie, z jakim pisał ów hymn, wywarły na mnie ogromne wrażenie. W rezultacie przyszło mi stanąć przed niełatwym zadaniem oprawienia w muzykę owej wzruszającej i wzniosłej modlitwy. Po raz pierwszy język polski zetknął się z muzycznym światem Bizancjum……”

(Marcin Abijski)

Prowadzenie: Marcin Abijski(chorał bizantyjski) i Johann Wolfgang Niklaus(chorał gregoriański)

Wykłady i prezentacje towarzyszące warsztatom odbędą się na Wichrowym wzgórzu – Cegielnia Art (Gospodarstwo rodziny Pietraszewskich) w Nowym Kawkowie oraz w sali Ośrodka Teatralnego Węgajty:

7 sierpnia (czwartek) o godz.15:

Jezus Chrystus w ikonografii– przedstawi pedagog, Ewa Grześkiewicz z Grupy Agathos.

8 sierpnia (piątek) o godz.15:

Matka Boża Znaku – przedstawi pedagog, Katarzyna Barszcz z Grupy Agathos.

8 sierpnia (piątek) o godz. 20

Teologiczne przesłania oktoechosu – przedstawi muzykolog i śpiewak Łukasz Hajduczenia

9 sierpnia (sobota) o godz. 19, w sali Ośrodka Teatralnego Węgajty

Modlitwa – Akatyst ku czci Bogarodzicy

Warmińskie Bizancjum-otwarcie wystawy fotografii Bartosza Bremera z Grupy Agathos dokumentującej 5 lat warsztatów ikony i śpiewu bizantyjskiego pod Olsztynem

Bizantyjski śpiew cerkiewny – dwa tysiące lat nieprzerwanej tradycji – przedstawi muzykolog i protopsalta cerkiewny z Podlasia, Marcin Abijski

10 sierpnia (niedziela) godz. 15

Teologia ikony w świetle wizerunku Anioła pańskiego – przedstawi teolog prawosławny i ikonograf z Supraśla, Grzegorz Prokopiuk.

12 sierpnia (wtorek) godz. 19

Przez stulecia i kultury Azji Mniejszej – Hetyci, Achajowie, starożytna Grecja, Rzym i Bizancjum- przedstawi pedagog i miłośnik sztuki bizantyjskiej, Antoni Soduła z Lutr.

14 sierpnia (czwartek) o godz. 19, w sali Ośrodka Teatralnego Węgajty

Otwarcie wystawy ikon powstałych w ramach Pracowni ikony ze śpiewem bizantyjskim grupy warsztatowej

Ikony w Polsce – wykład historyka sztuki i teologa, ks. prof. Michała Janochy o ikonach białoruskich i ukraińskich, o łemkowskich w kontekście historyczno-geograficznym, ale także o ikonach innych tradycji (m.in. starowierskich ), wreszcie o ikonach współczesnych.

15 sierpnia (piątek) o godz.11.00

Uroczysta liturgia ze śpiewem gregoriańskim na święto Wniebowzięcia NMP oraz po liturgii – obrzęd poświecenia ikon ze śpiewami bizantyjskimi w kościele parafialnym w Nowym Kawkowie.

Realizacja w ramach projektu „Quem queritis 2014-16” i programu

Laboratorium Tradycji 2014 – warsztaty dziedzictwa kulturowego – Tradycja bizantyjska.

Dofinansowano ze środków:

Funduszu Aktywizacji Twórczości Teatralnej Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie.

Logo_teatru_Jaracza_small

Samorządu Województwa Warmińsko Mazurskiego

logo_1_1_small

Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

mkidn_01_cmyk_small2