Dramat liturgiczny

Dramat liturgiczny, to gatunek, który w średniowieczu określano jako ordo , ludus , versus , historia lub miraculum . Dzisiaj dla określenia tej formy używamy najczęściej pojęcia "dramat liturgiczny", które wskazuje jednoznacznie na przynależność tego fenomenu teatralnego do przestrzeni liturgii Kościoła.

Korzenie tego gatunku sięgają pierwszych wieków chrześcijaństwa. Wydarzenia związane
z życiem, męką, śmiercią i zmartwychwstaniem Jezusa Chrystusa były wspominane, uobecniane i przezywane w formie dramatyzowanej. Jerozolima, będąca miejscem wydarzeń historii Zbawienia, stanowiła naturalną scenerię, w której odtwarzano opisaną w Ewangelii Pasję - od procesyjnego wejścia Jezusa do miasta aż po złożenie w grobie. Owe dramatyczno-obrzędowe praktyki dotarły do Europy za pośrednictwem pielgrzymujących do Ziemi Świętej.

Najstarszym znanym w średniowiecznej łacińskiej Europie fragmentem, który otrzymał dramatyzowany kształt, był znajdujący się w liturgicznym formularzu przeznaczonym na
Święto Zmartwychwstania Pańskiego, dialog Anioła i Marii, przybyłych w wielkanocny poranek do grobu, aby namaścić ciało Chrystusa. Scenę tę nazwano Visitatio Sepulchri - Nawiedzenie Grobu. Kanon dramatów z cyklu pasyjno-rezurekcyjnego ustalał się stopniowo. Obejmował on Procesję na Niedzielę Palmową, wielkoczwartkową Ostatnią Wieczerzę, wielkopiątkowe Złożenie Krzyża oraz przedstawianie w trakcie jutrzni rezurekcyjnej: Podniesienie Krzyża połączone
ze Zstąpieniem do Piekieł i właśnie Nawiedzenie Grobu. Układy poszczególnych scen
oraz dramatyczno-muzyczne warianty wykształcone w różnych ośrodkach kościelnych
i monastycznych mogły różnić się miedzy sobą, lecz związany z liturgią trzon pozostawał
ten sam. Także inne święta i okresy posiadały swoje dramaty: jak okres bożonarodzeniowy
- Officium Pastorum , Ordo ad Interfectionem Puerorum czy Zwiastowanie - Ordo Annunciatione . Forma szczególna był wielkopiątkowy Planctus - płacz Marii pod Krzyżem, znany w niemieckim obszarze językowym jako Marienklage, a którego bizantyjskim odpowiednikiem są Staurotheotokia.

Obok wątków ewangelicznych, stanowiących bezpośredni komentarz do świętowanych wydarzeń, pojawiły się także historie związane ze szczególnie czczonymi świętymi, a także historie starotestamentowe. Do tych ostatnich należy Ludus Danielis .

Kres wielusetletniej tradycji dramatów liturgicznych położył Sobór Trydencki (XVI w.),
który wprowadził nowe formularze liturgiczne nie zawierające dramatów.

Chorał gregoriański

Podstawową materią praktycznych działań Scholi jest śpiew liturgiczny Kościoła Łacińskiego,
zwany popularnie chorałem gregoriańskim. W przeszłości śpiew ten był bardzo zróżnicowany; istniał w wielu odmianach i tradycjach. Niestety, poza nielicznymi ułomkami, tradycje te nie zachowały się w formie żywej. Istnieją jednak źródła rękopiśmienne pomoce w odtworzeniu niektórych elementów poszczególnych tradycji. Schola opiera się na dwóch tradycjach: benedyktyńskiej i dominikańskiej. Chorał dominikański jest szczególnie dobrze opisany
w źródłach. Podstawę stanowi Correctorium Humberti (zwane także "Protoantyfonarzem")
z ok. 1254 roku, znajdujące się w kościele św. Sabiny w Rzymie, oraz traktach De Musica
z ok. 1270 roku autorstwa Hieronima z Moraw, w którym zawarte są precyzyjne wskazówki wykonawcze dotyczące m.in. rytmu, ornamentacji i temp.

DRAMATY REALIZOWANE PRZEZ SCHOLĘ TEATRU WĘGAJTY:

Wielki Tydzień i Wielkanoc:

Processio in Ramis Palmarum
(Ms. Mszał z katedry w Kielcach - XVw. i Agenda z Nysy - XIVw.

Mandatum Novum
(Ms. Graduał Bernardyński, Kraków, 1522)

Planctus Mariae
(Ms. Cividale, Włochy, XIVw.)

Ludus Paschalis:

Depositio Crucis
(Ms. Mszał z kościoła św. Jakuba w Bysie, XIVw.)
Descensio ad Infernos
(Ms. Antyfonarz z Henrykowa, XIVw.)
Elevatio Crucis
Visitatio Sepulchri
(Ms. Antyfonarz z Brzegu XIVw. i Saint Benoit sur Loire, XIIw.)
Officium Peregrinorum
(Ms. Saint Benoit sur Loire , XIIw.)

Ludus Passionis
(Carmina Burana, XIIIw.)

Zwiastowanie:

Ordo Annuntiatione
(ms. Cividale i Padwa, XIVw.)

Boże Narodzenie:

Ordo Stellae
(Ms. Saint Benoit sur Loire , XIIw.)

Stary testament:

Ludus Danielis
(Ms. Katedra w Beauvais, Francja, XIIw.)

strona główna | w górę >>>